Συγγραφή: Μάξιμος Παχατίρογλου
Μηχανολόγος-Εκπαιδευτικός
Email: maxim_97@pathfinder.gr
Μέρος Όγδοο
ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ
Σύμφωνα με ορισμό του Κάντ:
«Ο διαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανηλικιότητα, που οφείλεται σε δικό του φταίξιμο».«Τόλμησε να χρησιμοποιήσεις την διάνοια σου». Κυρίαρχο ζήτημα είναι να ελευθερωθεί ο νους από την κατάσταση της νηπιακής εξάρτησης του, απ’ τις «αυθεντίες» των θεοκρατών που η ανθρώπινη διάνοια πρέπει να απαλλαγεί , ανακτώντας την ανεξαρτησία της. Προ πάντων, απ’ τη ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ πρόληψη και την μισαλλοδοξία των Εκκλησιών. Την απεριόριστη και αυθαίρετη εξουσία των απόλυτων μοναρχών, το καταθλιπτικό βάρος του σκοταδισμού και της υποδούλωσης της σκέψης των ανθρώπων στην παράδοση και στα ταμπού της.
Ο διαφωτισμός περιορίζεται αυστηρά στον κόσμο του ανθρώπου και της φύσης. Όλες οι ιδέες μας προέρχονται από τις αισθήσεις. Δεν υπάρχουν έμφυτες ιδέες, βαλμένες στην ψυχή του ανθρώπου από τον θεό και γι΄ αυτό έξω και ανεξάρτητες από την εμπειρία».
«Η ΑΡΧΗ που προκαλεί την ανάπτυξη όλων των ικανοτήτων του ανθρώπου (και όχι μόνο), είναι η αίσθηση, δηλαδή η επενέργεια που ασκεί επάνω του ο εξωτερικός κόσμος».
Στην Ανατολή ο Γνωστικισμός - που συνδύαζε πάρα πολλά φιλοσοφικά στοιχεία με τη θρησκεία - κυνηγήθηκε άγρια με την ταμπέλα της "αίρεσης".
Στη Δύση, οι Καθαροί και οι Ναΐτες εξοντώθηκαν εντελώς. Πολλοί κάλυψαν τη διδασκαλία με τις αλληγορίες τις οποίες μετά ειρωνεύονται, εξηγώντας τις κατά γράμμα οι διάφοροι καλόγεροι. Όμως η Αναγέννηση ήταν αναπόφευκτη. Με την αραβική επίδραση η Επιστήμη και η Φιλοσοφία ακμάζουν ξανά στην άκρη της Ευρώπης.
Στην Ιταλία ο Φιτσίνο μεταφράζει Πλάτωνα και γεννιούνται οι νέες Ακαδημίες.Βέβαια πολλοί νοσταλγούν το παρελθόν και ο ολιστικός τύπος ανθρώπου που ενσαρκώνει ο Ντα Βίντσι δεν τους συγκινεί. Αλλά η πορεία προς την αλήθεια δεν μπορεί να εμποδιστεί.
Σιγά- σιγά με την ολοκληρωμένη παρακμή της πολιτικής και οικονομικής δύναμης του Βατικανού - και όχι μόνο της θρησκευτικής - θα έλθουν στο φως πολλά εγκλήματα του καθολικισμού όχι μόνο διώξεις κατά της φιλοσοφίας αλλά και πολλά άλλα, όπως η γενοκτονία των Ινδιάνων της Βορείου και Νοτίου Αμερικής "στο όνομα του Χριστού", η "δουλεία" των μαύρων στο όνομα αυτού που έλεγε ότι δεν υπάρχει δούλος και οι οπαδοί του διακήρυξαν ότι καταργήθηκε η δουλεία και όμως η δουλεία των μαύρων στους χριστιανούς αποίκους ήταν η χειρότερη που υπήρξε στην ιστορία και με χριστιανούς κυρίως.
Η «αρμονική συνύπαρξη»(;) Θρησκείας, Επιστήμης, Τέχνης, Φιλοσοφίας (βλέπε συμψηφισμός ΑΛΗΘΕΙΑΣ και ΜΥΘΟΥ) που επιχειρείται τα τελευταία 2000 χρόνια ως Ιστορικός συμβιβασμός δεν είναι παρά μια ακόμα προσπάθεια των εξουσιαστών, στον αποπροσανατολισμό των μεγάλων λαϊκών στρωμάτων της κοινωνίας.
ΣΤΗΝ ΗΜΙΜΑΘΕΙΑ ΔΗΛΑΔΗ που είναι χειρότερη της ΑΜΑΘΕΙΑΣ. Δεν παρατηρούμε στις μέρες μας φαινόμενα "αφορισμού" όπως του Νίκου Καζαντζάκη, που τα έργα του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου και παντού στις σελίδες του "ψάχνει να βρει το θεό.
ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ
Η προσωποποίηση του ελεύθερου πνεύματος της σύγχρονης Ελληνικής διανόησης στην αναζήτηση της ΑΛΗΘΕΙΑΣ των πραγμάτων, μέσα απ’ όλες τις φιλοσοφικές – κοινωνικές – πολιτικές και θρησκευτικές θέσεις, καταρρίπτοντας βήμα προς βήμα τα ταμπού των κοινωνικών, θρησκευτικών προκαταλήψεων.
(το εγώ, ο άνθρωπος, η ράτσα, η κοινωνία, η Γη, το Σύμπαν). Βαθιά επηρεασμένος από τον Νίτσε, όπου έκανε τη φιλοσοφική διατριβή του στην ορθολογιστική ερμηνεία του ανθρώπου – υπεράνθρωπου.
Ένας απ’ τους μεγαλύτερους στοχαστές παγκόσμιας αναγνώρισης, που όμως έγινε αποδιοπομπαίος, αφορισμένος, απ’ τους «φωτισμένους» ρασοφόρους «άγιους πατέρες» μας.
«Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι ελεύθερος»
Ένα τρίπτυχο που σφραγίζει προβληματισμούς και τοποθετήσεις ολόκληρης ζωής, στην προσπάθεια αναζήτησης του αληθινού, του ηθικού , του δίκαιου, μέσα απ’ τη φύση του ανθρώπου και των κοινωνικών σχέσεων. Η απελευθέρωση του νου και της αντίληψης των πραγμάτων, απ’ τις δοτές προκαταλήψεις των διαφόρων θρησκευτικών η άλλων δογμάτων.
Η απομυθοποίηση όλων αυτών, που μόνο συμφορές προσέφεραν στην εξέλιξη της ανθρωπότητας, προσγειώνει τον άνθρωπο Καζαντζάκη στην «σκληρή» αλλά μόνη αληθινή, χωρίς ωραιοποιήσεις η ψευδαισθήσεις, αντικειμενική πραγματικότητα.
Θεόφιλος Καϊρης
Δίδασκε τη "Θεοσέβεια", με αποτέλεσμα να φυλακιστεί, να πεθάνει από τις κακουχίες και το σώμα του να το γεμίσουν ασβέστη, να το κάψουν και να σκορπίσουν τη στάχτη του στους τέσσερις ανέμους, γιατί ήταν "αιρετικός". Σήμερα όμως έχει στηθεί το άγαλμά του και η προτομή του και πολλοί δρόμοι έχουν το όνομά του. Εκ των υστέρων αναγνώριση. Δεν θα έπρεπε να μας προβληματίσουν όλα αυτά; Η μήπως η εποχή μας είναι καλύτερη;
Οι εθνικισμοί και οι θρησκευτικοί φανατισμοί ξαναγεννιούνται από τις στάχτες τους και το κυνήγι μάγων και μαγισσών ξαναζωντανεύει. Η φιλοσοφία και σήμερα είναι υπό διωγμόν. Όποιος αμφιβάλλει ας διακηρύξει ανοιχτά τις ιδέες του. (άρθρο της κατηγορίας: "Φιλοσοφία")
Ο Εσωτερισμός στον Baruch de Spinoza
Ο Σπινόζα αναφέρεται στην ουσία των πραγμάτων με τον ορισμό πως:
«ουσία είναι εκείνο, που είναι αίτιο του εαυτού του». Τα πάντα είναι αναγκαιότητα, τα πάντα διέπονται από μια υπέρτατη αιτία».
"Τίποτα δεν υπάρχει έξω από την ουσία και όλα υπάρχουν εξαιτίας της."
Η συμφωνία μεταξύ ιδεών και πραγμάτων ανταποκρίνεται ακριβώς σ’ ένα τέλειο παραλληλισμό γιατί και τα δυο είναι όψεις μιας και της ίδιας πραγματικότητας, μιας και της ίδιας ουσίας.
Η ταύτιση του Θεού με την φύση, δεν συνεπάγεται (κατά τον Σπινόζα) αντίθεση μεταξύ θρησκευτικού και επιστημονικού οράματος της πραγματικότητας.
Αλλά αν οι καθολικοί νόμοι της φύσης είναι αποφάσεις του Θεού εκφράζοντας την τελειότητα, τότε δεν υπάρχουν θαύματα . Δεν γίνεται να υπάρχουν διότι αν κάποιος υποστήριζε ότι ο Θεός μπορεί να ενεργεί εναντίων των νόμων της φύσης, αυτός θα παραδεχόταν ότι ο Θεός μπορεί να ενεργεί εναντίον της ίδιας του της φύσης.
Η ταυτότητα της φύσης και του Θεού σημαίνει λοιπόν αναγκαία και αυστηρή τάξη: την τάξη εκείνη που προκύπτει από την άκαμπτη επαγωγική αναγκαιότητα του γεωμετρικού λόγου.
Δεν είναι πολλοί οι φιλόσοφοι της νεότερης εποχής που έχουν καταδιωχτεί και κυνηγηθεί όσο ο Σπινόζα. Και όλα αυτά επειδή είχε την τόλμη να ασκήσει κριτική στην επίσημη θρησκεία.Ο Σπινόζα έλεγε ότι ο Χριστιανισμός και ο Ιουδαϊσμός επιβιώνουν μόνο χάρη σε απολιθωμένα δόγματα και κενές τελετουργίες, προτείνοντας πρώτος την "ιστορική-κριτική" ανάγνωση της Βίβλου.
Αρνήθηκε να δεχτεί ότι η Βίβλος είναι βιβλίο εμπνευσμένο ή υπαγορευμένο από το Θεό. Θεωρούσε ότι η "κριτική ανάγνωση" θα μας επιτρέψει να διακρίνουμε μια σειρά αντιφάσεων μεταξύ των διαφόρων βιβλίων και Ευαγγελίων. Κάποια στιγμή ο Σπινόζα εγκαταλείφθηκε και από την ίδια την οικογένειά του. Και το παράδοξο είναι πως λίγοι άνθρωποι στον κόσμο υπερασπίστηκαν με τόσο σθένος την ελευθερία της γνώμης και αγωνίστηκαν με τόσο μεγάλο ζήλο για την ανεξιθρησκία. Ο Σπινόζα αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει τόσα εμπόδια, να ξεπεράσει πολλές αντιδράσεις όπου τελικά αποτραβήχτηκε κι αφιέρωσε τη ζωή του στη φιλοσοφία. Κέρδιζε το ψωμί του κατασκευάζοντας κάτοπτρα.
Το επάγγελμα που ασκούσε για τις βιοποριστικές του ανάγκες έχει κάτι το συμβολικό. Όπως πράττουν οι φιλόσοφοι που οφείλουν να βοηθούν τους ανθρώπους να δουν τη ζωή και τον κόσμο κάτω από μια νέα προοπτική. Και το θεμέλιο της φιλοσοφίας του Σπινόζα είναι η επιθυμία του να θεωρήσει τα πάντα "από την άποψη της αιωνιότητας".Διότι ο Σπινόζα πιστεύει πως οι αποδείξεις είναι "τα μάτια της Ψυχής". Πρόκειται για το τρίτο μάτι , εκείνο που μας επιτρέπει να δούμε τη ζωή πέρα απ' όλες τις ψευδαισθήσεις , τα πάθη και τους θανάτους.
Για μια τέτοια παρατήρηση χρειάζονται η ανάπτυξη των αρετών όπως η ταπεινότητα, αγνότητα , λιτότητα, όχι ως αρετές που ακρωτηριάζουν τη ζωή, αλλά ως δυνάμεις που ενώνονται μαζί της και διεισδύουν μέσα της. Ο Σπινόζα πίστευε στη χαρά και στη θέαση. Ήθελε μονάχα να εμπνεύσει , να αφυπνίσει, να ανοίξει τα μάτια. Η απόδειξη ως τρίτο μάτι δεν έχει στόχο να υπαγορεύσει ή να πείσει, αλλά απλώς να αποτελέσει το φακό ή να λειάνει το γυαλί για αυτή την εμπνευσμένη ελεύθερη θέαση.
Francois Marie Voltaire (1694 - 1778)
ο Βολτέρος, αγωνιζόταν με στόχους των φιλελεύθερων αστών, οι οποίοι υπερασπίζονταν τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ελευθερία και την ισότητα των ανθρώπων ενώπιον του νόμου, ενάντια στην αυθαιρεσία του φεουδαρχικού απολυταρχισμού.
Ταυτόχρονα υποστήριζε όμως ότι «είναι αδύνατο ο πάνσοφος θεός να έχει κάνει νόμους για να τους παραβιάζει», καταφερόμενος έτσι κατά της θαυματολογίας, της δεισιδαιμονίας και της θρησκοληψίας, πράγμα που τον έφερνε σε αντιπαλότητα με το ιερατείο που αξιοποεί για ιδιοτελείς σκοπούς αυτές ακριβώς τις παρεκκλίσεις του Χριστιανισμού.
Ο ΒΟΛΤΑΙΡΟΣ διέβλεψε πολύ πριν τον Μαρξ ότι η θρησκεία αξιοποιείται για τη δημιουργία «αντεστραμμένης συνείδησης» του κόσμου, με αποτέλεσμα να θεωρεί τον αγώνα και την κριτική κατά του ιερατείου και της θρησκευτικής πρακτικής σαν προϋπόθεση κάθε κοινωνικής κριτικής.
Ο Βολτέρος πίστευε, αντίθετα με τον Μακιαβέλι και τον Λοκ, ότι «η ανθρώπινη φύση είναι καλή» και ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται καλοί, αλλά τους διαστρέφουν οι ανάγκες της ζωής.
Karl Marx
«Η ηθική, η θρησκεία, η μεταφυσική και κάθε τι που ανήκει στη σφαίρα του ιδεώδους, δεν έχει δική του ανεξάρτητη ιστορία. Μόνο στο μέτρο που οι άνθρωποι αναπτύσσουν την παραγωγή τους και επομένως τις κοινωνικές τους σχέσεις τροποποιούν συγχρόνως και τη σκέψη τους».
«Δεν καθορίζει πια η συνείδηση την ζωή αλλά η ζωή την συνείδηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι παίζουν παθητικό ρόλο στην ιστορία, αλλά αντίθετα η βασική τους δραστηριότητα από την οποία εξαρτώνται τα πάντα μέσα από την παραγωγή που καθορίζει και τις κοινωνικές σχέσεις είναι κυρίως ο παράγοντας δημιουργίας ιστορίας και εξέλιξης της κοινωνίας».
«Η «ουσία» του ανθρώπου δεν βρίσκεται στη σχέση του ανθρώπου με τον εαυτό του, σχέση που αποτελεί την εσωτερικότητα η την πνευματικότητα του, και που μπορεί να καθορίζεται μια φορά για πάντα και κατά γενικό τρόπο. Διαμορφώνεται και εξελίσσεται, στη διάρκεια των σχέσεων του ανθρώπου με τους άλλους ανθρώπους και με τη φύση. Σχέσεων που δεν καθορίζονται μια φορά για πάντα αλλά που μεταβάλλονται με την μεταβολή των τρόπων παραγωγής και των μορφών της κοινωνικής οργάνωσης».
